📚 راهنمای پژوهش در عصر هوش مصنوعی

نقشه‌ی راه عملی برای انجام پژوهش با کمک ابزارهای هوش مصنوعی — از انتخاب موضوع تا انتشار.

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگرانِ هر رشته‌ای نوشته شده که می‌خواهند در هر مرحله از فرایند پژوهش، بدانند کدام ابزار هوش مصنوعی مناسب است و چگونه باید از آن استفاده کرد — همراه با مثال‌های عملی و الگوهای آماده‌ی دستور (Prompt).

فهرست فصل‌ها

فصل	عنوان
پیشگفتار	—
۱	مقدمه
۲	فرایند پژوهش: نقشه‌ی کلی
۳	ایده‌پردازی و مرور پیشینه‌ی پژوهش
۴	طراحی پژوهش و گردآوری داده
۵	تحلیل داده با کمک هوش مصنوعی
۶	نگارش، انتشار و ملاحظات اخلاقی
۷	دستورنویسی برای هوش مصنوعی: انواع و کاربردها
۸	انتخاب موضوع پژوهش برای درس سمینار
۹	خاتمه: جمع‌بندی و نگاهی به آینده
پیوست الف	فهرست کامل ابزارها و پیوندها
پیوست ب	واژه‌نامه
پیوست ج	منابع و مراجع

ساختار مخزن

.
├── main.tex                          # فایل اصلی (پیش‌گفتار، فهرست، فراخوانیِ فصل‌ها)
├── README.md
└── chapters/
    ├── 00-pishgoftar.tex              # پیشگفتار
    ├── ch01-moghadame.tex             # فصل ۱: مقدمه
    ├── ch02-farayand.tex              # فصل ۲: فرایند پژوهش (نقشه‌ی کلی)
    ├── ch03-ideh-peshine.tex          # فصل ۳: ایده‌پردازی و مرور پیشینه
    ├── ch04-tarrahi-dade.tex          # فصل ۴: طراحی پژوهش و گردآوری داده
    ├── ch05-tahlil-dade.tex           # فصل ۵: تحلیل داده
    ├── ch06-negaresh-akhlagh.tex      # فصل ۶: نگارش، انتشار، و ملاحظات اخلاقی
    ├── ch08-dastornevisi.tex          # فصل ۷: دستورنویسی برای هوش مصنوعی
    ├── ch09-entekhab-mozu.tex         # فصل ۸: انتخاب موضوع پژوهش برای سمینار
    ├── ch10-khatame.tex               # فصل ۹: خاتمه: جمع‌بندی و نگاهی به آینده
    ├── ch07-zamime.tex                # پیوست الف: فهرست ابزارها و پیوندها
    ├── ch11-vazhehname.tex            # پیوست ب: واژه‌نامه
    └── ch12-manabe.tex                # پیوست ج: منابع و مراجع

نکته: ترتیب فایل‌ها در main.tex (که ترتیبِ واقعیِ فصل‌ها در کتاب را تعیین می‌کند) با ترتیبِ عددیِ نامِ فایل‌ها یکسان نیست؛ فایل‌های ch07، ch11 و ch12 به‌عمد بعد از دستور \appendix در main.tex فراخوانی می‌شوند تا به‌صورت پیوست (الف، ب، ج) شماره‌گذاری شوند، نه به‌عنوان فصل‌های اصلی.

کامپایل کتاب

این سند باید با XeLaTeX کامپایل شود (نه pdfLaTeX)، چون از بسته‌ی xepersian برای پشتیبانی از راست‌به‌چپ و فارسی استفاده می‌کند.

روش ۱ — Overleaf (پیشنهادی، بدون نیاز به نصب)

1. یک پروژه‌ی جدید و خالی در overleaf.com بسازید.
2. تمام فایل‌های این مخزن را با همین ساختار (شامل زیرپوشه‌ی chapters) آپلود کنید.
3. از منوی تنظیمات پروژه (Menu → Compiler)، کامپایلر را روی XeLaTeX قرار دهید.
4. کامپایل کنید. Overleaf به‌صورت پیش‌فرض بسته‌ی xepersian، bidi، و فونت‌های فارسیِ لازم (از جمله Vazirmatn) را در دسترس دارد.

روش ۲ — نصب محلی (TeX Live / MiKTeX)

1. مطمئن شوید بسته‌های لازم نصب‌اند:

   # TeX Live
   tlmgr install xepersian bidi

   در MiKTeX، از Package Manager بسته‌های xepersian و bidi را نصب کنید (یا گزینه‌ی نصبِ خودکار بسته‌های گم‌شده را فعال کنید).
2. فونت فارسی Vazirmatn را نصب کنید، یا نام فونت را در ابتدای main.tex (خطوط \settextfont، \setdigitfont) با هر فونت فارسیِ دیگری (مثل XB Niloofar، B Nazanin، Yas) جایگزین کنید.
3. کامپایل با:

   xelatex main.tex
   xelatex main.tex   # بار دوم، برای فهرست مطالب و ارجاعات

گرفتن خروجی با نامِ دلخواه

xelatex -jobname=your_file_name main.tex
xelatex -jobname=your_file_name main.tex

سفارشی‌سازی

• تغییر فونت: در main.tex، خطوط \settextfont{...}، \setlatintextfont{...} و \setdigitfont{...} را ویرایش کنید.
• افزودن فصل جدید: یک فایل .tex در پوشه‌ی chapters بسازید و آن را با \include{chapters/نام‌فایل} در main.tex اضافه کنید.
• جعبه‌های آماده: چهار محیط تعریف‌شده در main.tex در سراسر کتاب قابل استفاده‌اند:
  • toolbox (آبی) — معرفی یک ابزار: \begin{toolbox}[]{نام ابزار} ... \end{toolbox}
  • example (سبز) — مثال عملی: \begin{example} ... \end{example}
  • promptbox (خاکستری) — الگوی دستور: \begin{promptbox} ... \end{promptbox}
  • caution (قرمز) — هشدار/نکته‌ی اخلاقی: \begin{caution} ... \end{caution}

مشارکت

این کتاب یک سند زنده است و ابزارهای هوش مصنوعی به‌سرعت تغییر می‌کنند. اگر خطایی دیدید، ابزاری منسوخ شده، یا پیشنهادی برای بهبود یک فصل دارید:

• یک Issue باز کنید، یا
• یک Pull Request با اصلاحات پیشنهادی‌تان ارسال کنید.

هر مشارکتی — از تصحیح یک لینک تا افزودن یک فصل کامل — استقبال می‌شود.

مجوز

محتوای متنیِ این کتاب تحت مجوز Creative Commons BY-NC 4.0 منتشر می‌شود؛ می‌توانید آن را با ذکر منبع، برای مقاصد غیرتجاری، ویرایش، تکثیر، و توزیع کنید. در صورت تمایل به مجوز دیگری، این بخش را پیش از انتشار جایگزین کنید.

استناد

اگر از این کتاب در پژوهش یا تدریسِ خود استفاده می‌کنید، لطفاً به این صورت استناد دهید:

@book{mansoorizadeh_ai_research,
  author  = {منصوری‌زاده, محرم},
  title   = { راهنمای پژوهش در عصر هوش مصنوعی},
  year    = {2026},
  publisher = {دانشگاه بوعلی‌سینا},
  note    = {نسخه‌ی آنلاین در دسترس در GitHub}
}

مجوز

تماس

محرم منصوری‌زاده — گروهِ مهندسیِ کامپیوتر، دانشگاهِ بوعلی‌سینا، همدان

https://basu.ac.ir/fa/~mansoorm